Το όνομα ως σύμβολο 

Το Σκοπιανό δεν επιτρέπεται να μας διχάσει
Το όνομα ως σύμβολο 

Η ευχάριστη και πολυποίκιλη συζήτηση στα αγγλικά. Ένας φίλος σε μια αποστροφή του λόγου του χρησιμοποιεί την λέξη Constantinople. Τότε ένας απόλυτα κοσμοπολίτης Τούρκος πετιέται και τον διορθώνει άμεσα. Istanbul please. 

 

Η στιχομυθία είναι πρόσφατη, σε συνάντηση με μια παρέα μας από την Κωνσταντινούπολη. Η Τουρκία είναι πλέον ιδιαίτερα πλούσια και στρατιωτικά ισχυρή, όμως ακόμη κι οι πιο φιλελεύθεροι κάτοικοί της συχνά νιώθουν άβολα ακούγοντας κάτι που για μας θεωρείται δεδομένο, επειδή για εκείνους αποτελεί ένδειξη αλυτρωτισμού. Είναι αδιάφορο το ότι η δική τους ονομασία προέρχεται από το «εις την Πόλη», όπως γενικά αποδέχονται κι οι ίδιοι. Τα σύμβολα έχουν την αξία τους. 

 

Την Κυριακή πραγματοποιείται στον Λευκό Πύργο ένα νέο συλλαλητήριο για την ονομασία της Μακεδονίας, και αναπόφευκτα αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Καλούμαστε να αναλύσουμε το πρόβλημα, και να εντοπίσουμε ποιά  εξέλιξη θα είναι η ιδανικότερη για την Ελλάδα. «Γιατί να μας νοιάζει ένα όνομα;» είναι το θεμελιώδες ερώτημα. Επειδή, όπως έγραψα και πιο πάνω, τα σύμβολα μετράνε, κι οι ονομασίες είναι πανίσχυρα σύμβολα. Σκεφθείτε το εξής απλό: τί συμβολίζουν οι προσδιορισμοί Ελβετός, Ινδός ή Βόσνιος; Σημαίνουν υπηκόους κρατών συγκροτημένων από εθνότητες σαφώς διακριτές -με δικές τους γλώσσες, θρησκείες, παραδόσεις και αξίες- στους οποίους αναφερόμαστε με το συλλογικό τους όνομα. Για την μη ενημερωμένη παγκόσμια κοινή γνώμη, κράτος ίσον έθνος.   

 

Με άλλα λόγια, για τον υπόλοιπο πλανήτη η βουλγαρική και αλβανική καταγωγή των γειτόνων μας θα περάσει σε δεύτερη μοίρα όταν το κράτος τους θα λάβει την επίσημη ονομασία του. Ο γεωγραφικός προσδιορισμός θα μετατραπεί αυτόματα σε εθνικό, και η αποδοχή από μέρους μας μίας ονομασίας περιέχουσας την λέξη Μακεδονία θα σημαίνει και έμμεση αποδοχή του νέου στάτους κβο. Φυσικά εμείς εδώ νιώθουμε Έλληνες, είτε είμαστε εντόπιοι, είτε πρόσφυγες, είτε νοτιοελλαδίτες, όμως τα αισθήματα αυτά συμμερίζεται η συντριπτική πλειοψηφία, όχι το απόλυτο σύνολο.  Ακολούθως, δε μπορεί δυστυχώς να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μία μικρή μα φανατική μειοψηφία -ντε φάκτο αποδεκτή ως ξεχωριστή εθνότητα και υποκινούμενη από τους εν λόγω βόρειους γείτονες- να δράσει υπονομευτικά για την ακεραιότητα της χώρας μας (αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η Βουλγαρία, ενώ έχει αναγνωρίσει το κράτος, στρουθοκαμηλίζει αρνούμενη την ύπαρξη εθνότητας). Το κίνητρο για μια τέτοια εχθρική στάση; Επιρροή από μεγαλύτερη δύναμη, εσωτερικά προβλήματα, συμφέροντα οργανωμένου εγκλήματος, η σχετική λίστα μπορεί να είναι πλούσια. Σκέφτονται άραγε τόσο αρνητικά για μας;

 

Το κρίσιμο στοιχείο του ζητήματος είναι για μένα ο αλυτρωτισμός, κι αυτός γίνεται κραυγαλέα φανερός σε όποιον έχει επισκεφθεί τα Σκόπια, τα έχει περπατήσει κι έχει κουβεντιάσει με τον κόσμο. Για να είχε αξία μια συμφωνία θα έπρεπε να αλλάξουν πολλά στο διπλανό κράτος, ονομασίες αεροδρομίων, σχολικά βιβλία, διάκοσμοι πόλεων, χάρτες, πρακτικά μια ολόκληρη μαζική πεποίθηση. Μπορούν τόσες αναγκαίες ρυθμίσεις να διεκπεραιωθούν μέχρι τον Ιούνιο; Ας είμαστε σοβαροί, παρά τις σχετικές  προβλέψεις της ενδιάμεσης συμφωνίας, τίποτε δεν τηρήθηκε ως τώρα.

 

Συνεπώς, ένας βιαστικός διακανονισμός εμπεριέχει πολλά δυνητικά προβλήματα για μας. Θετικά προσφέρει; Από οικονομικής απόψεως όχι κάτι σημαντικό πλέον. Σε επίπεδο εθνικής ασφάλειας; Μόνο εφόσον ΗΠΑ και ΕΕ συνέδεαν την στάση μας με υποστήριξη στα θέματα που πραγματικά μετράνε, Θράκη, ανατολικό Αιγαίο, Καστελόριζο. Υφίσταται τέτοιου είδους συσχετισμός; Δε γνωρίζουμε κάτι τέτοιο, η δε μυστική διπλωματίας του Κοτζιά σίγουρα δεν μας έχει διαφωτίσει. Πάντως δεν παρατηρούμε την διεθνή δημόσια πίεση που υπήρχε για το σχέδιο Ανάν. Συνοπτικά, η κυβέρνηση Ζάεφ κερδίζει σταθεροποίηση μέσω εισόδου του εύθραυστου κράτους σε ΕΕ και ΝΑΤΟ, ενώ εμείς τίποτε, φαινομενικά τουλάχιστον. Ίσως ο Τσίπρας αποσκοπεί σε στενά κομματικά οφέλη, κάνοντας το καλό παιδί στους Αμερικανούς με την ελπίδα ότι κι εκείνοι θα του το ανταποδώσουν στο θέμα της «καθαρής εξόδου». 

 

Το μακρινό 1992 ήμουν από κείνους που ήθελαν συμβιβασμό. Πίστευα ότι πολύ άνετα θα δορυφοροποιούσαμε την πΓΔΜ, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο της οικονομίας της και την εκπαίδευση των νέων της, τεχνοκρατών, επιχειρηματιών αλλά και στρατιωτικών. Αυτό δεν έγινε, και έκτοτε συνορεύουμε μ’ έναν λαό όχι φιλικά διακείμενο απέναντι μας, κάτι που δύσκολα θ’ αλλάξει. Είναι αλήθεια ότι παντού αλλού αποκαλούνται Μακεδόνες, όμως κι αυτό το κακό δε μπορεί να διορθωθεί, ανεξαρτήτως από την οποιαδήποτε σύνθετη ονομασία. Αν και συμφωνώ πως 25 χρόνια στασιμότητας είναι πολλά,  είναι επιεικώς φαιδρό το να υποστούμε έναν νέο διχασμό απλώς και μόνο για να μην αποκαλούμαστε επαρχιώτες από κάποιους επώνυμους της Εσπερίας. Έχουμε τραβήξει πάρα πολλά τα τελευταία  εννιά χρόνια, είμαστε πια στο κόκκινο. Σαν κοινωνία δε μπορούμε σήμερα να αποδεχτούμε το να μας διορθώνουν οι γείτονες τουρίστες αν αποκαλούμε Μακεδονία αυτό το κομμάτι της γης μας, ειδικά δίχως ορατά εθνικά ανταλλάγματα. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ο Μεγαλέξανδρος είναι και δικό μας σύμβολο, και μάλιστα από πάντα.