Στο θέμα της NAFTA, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό απέχουν πολύ μεταξύ τους

Οι απαιτήσεις των Αμερικανών στις διαπραγματεύσεις είναι συχνά τόσο ακραίες, ώστε πλέον κάποιοι να υποψιάζονται ότι δεν επιθυμούν καθόλου μια συμφωνία
Στο θέμα της NAFTA, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό απέχουν πολύ μεταξύ τους

Είναι δύσκολοι αυτοί οι καιροί για τον Roberto Santana Flores, έναν μεξικανό παραγωγό πουκαμίσων charro, μια σύγχρονη εκδοχή της αισθητικής του παραδοσιακού μεξικάνου καουμπόη. Εξιστορεί τη ζωή του πριν από τη Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA), μια εμπορική συμφωνία που συνδέει το Μεξικό με την Αμερική και τον Καναδά. Θυμάται ότι τα πουκάμισα του φορολογούνταν με 37,5% αν εξάγονταν στην Αμερική. Τώρα διασχίζουν τα σύνορα αφορολόγητα. Αλλά το όνειρό του για επέκταση του εργοστασίου και της αμερικανικής πελατειακής του βάσης απειλείται. Ξεκοκαλίζει τις εφημερίδες καθημερινά αναζητώντας νέα σχετικά με τις διαπραγματεύσεις της NAFTA. Διαβάζει για διαφωνίες. Ορισμένοι προειδοποιούν ότι η συμφωνία ενδέχεται να καταρρεύσει. Δεδομένου ότι καλύπτει συναλλαγές αξίας άνω του 1 τρις $ το χρόνο, η προοπτική αυτή ανησυχεί πολλούς περισσότερους από τον κ. Flores.

Στις 17 Οκτωβρίου οι εμπορικοί αντιπρόσωποι των τριών χωρών συγκεντρώθηκαν για να σηματοδοτήσουν το τέλος του τέταρτου γύρου συνομιλιών. Μια κατάρρευση δεν φαίνεται επικείμενη. Ο Robert Lighthizer, ο εμπορικός εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών, αρνήθηκε ότι η εγκατάλειψη της συμφωνίας έχει καν συζητηθεί και ανακοίνωσε την παράταση των διαπραγματεύσεων στο πρώτο τρίμηνο του 2018. Αλλά επίσης υποβάθμισε τις ζημιές που θα προκληθούν αν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Παράλληλα η Chrystia Freeland, η καναδή υπουργός Εξωτερικών, δήλωσε ότι με «διακριτικό καναδικό τρόπο» ετοιμάζεται για «το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα».

Ορισμένα μέρη της αναθεώρησης προχωρούν καλά. Μια τριμερής δήλωση επαίρετο για την πρόοδο όσον αφορά τους κανόνες που καλύπτουν την πολιτική ανταγωνισμού, τα τελωνεία, το ψηφιακό εμπόριο και τις ρυθμιστικές πρακτικές, ενώ για άλλους, οι εντάσεις ήταν ανέκαθεν αναμενόμενες. Ο κ. Lighthizger εξέφρασε την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι οι ομόλογοι του είχαν απορρίψει κάποιο κείμενο (σχετικά με τις τηλεπικοινωνίες, την καταπολέμηση της διαφθοράς και το ψηφιακό εμπόριο) που συμφωνήθηκε στα πλαίσια της TPP, μιας άλλης συμφωνίας 12 χωρών από την οποία ο πρόεδρος Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο. Αλλά ο κ. Lighthizer γνωρίζει ότι μια τριμερής συμφωνία διαφέρει από μια σχετική με τη χορήγηση πρόσθετης εμπορικής πρόσβασης στην Ιαπωνία. Από την πλευρά της, η κα Freeland ήταν ενοχλημένη από τη τσιγγουνιά της αμερικανικής πρότασης για τις κρατικές προμήθειες. Αυτή θα σήμαινε ότι οι επιχειρήσεις του Μπαχρέιν θα είχαν μεγαλύτερη πρόσβαση απ’ ότι οι μεξικάνικες και καναδικές.

Αυτές δεν είναι οι μόνες αμερικανικές προτάσεις που ξεπερνούν τις κόκκινες γραμμές των υπολοίπων. Για παράδειγμα, οι κανόνες που θα καθιστούσαν ευκολότερη την επιβολή δασμών αντιντάμπινγκ για την προστασία των εποχιακών γεωργικών προϊόντων της Αμερικής, προκάλεσαν οργισμένη αντίδραση. Οι απαιτήσεις για σταδιακή κατάργηση του Καναδικού συστήματος διαχείρισης προμηθειών για τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα πουλερικά και τα αυγά είναι πολιτικά εκρηκτικές. Κανένα μεγάλο πολιτικό κόμμα στον Καναδά δεν τολμά να αντιμετωπίσει το καλά οργανωμένο λόμπι των παραγωγών γαλακτοκομικών. Η πρόταση της Αμερικής για την κατάργηση του κεφαλαίου 19 της NAFTA, που παρέχει έναν τρόπο επίλυσης των διαφορών σχετικά με τους δασμούς αντιντάμπινγκ και τους αντισταθμιστικούς δασμούς, φέρνει αναμνήσεις του 1987, όταν το θέμα αυτό προκάλεσε απόσυρση των Καναδών από τις εμπορικές συνομιλίες.

Όλα αυτά είναι ενοχλητικά, αλλά μέσα στα φυσιολογικά όρια των εμπορικών διαπραγματεύσεων. Είναι το τελικό σύνολο αμερικανικών απαιτήσεων που είναι πιο αμφιλεγόμενο. Η κ. Freeland μίλησε για «αντισυμβατικές» προτάσεις που έκαναν το έργο της ομάδας «πολύ πιο δύσκολο». Ο John Murphy του Εμπορικού Επιμελητηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, ένα επιχειρηματικό λόμπι, ήταν πιο αόριστος, περιγράφοντάς τες ως «τόσο ακραίες ώστε να μην αφήνουν περιθώρια για διαπραγματεύσεις».

Η πρώτη απαίτηση είναι μια πενταετής ρήτρα «ηλιοβασιλέματος», που καθιστούσε υποχρεωτική μια συστηματική τακτική αναθεώρηση της συμφωνίας. Πιθανόν η αμερικανική κυβέρνηση πιστεύει ότι αυτό θα αποτρέψει τους εμπορικούς της εταίρους από κακές πρακτικές. Πιθανότατα όμως θα διαταράξει τις διασυνοριακές επενδύσεις και εμπόριο. Ο Nuno Limão, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μέρυλαντ, έχει διαπιστώσει ότι ένα τεράστιο μέρος της θετικής επίδρασης των εμπορικών συμφωνιών προέρχεται από την αυξημένη προβλεψιμότητα. Μια ρήτρα λήξης της ισχύος που εμπεριέχει αβεβαιότητα θα είχε αντίθετη επίδραση. Στις 17 Οκτωβρίου, ο κ. Lighthizer, ο οποίος δεν θεωρεί δουλειά του την προώθηση επενδύσεων στο Μεξικό, φάνηκε ασυγκίνητος από τέτοιες ανησυχίες, διερωτώμενος γιατί οι επιχειρήσεις δεν συμπεριλαμβάνουν απλώς το ρίσκο στη λήψη αποφάσεων τους.

Making America great again

Ο δεύτερος κίνδυνος για τη συμφωνία αφορά την αυτοκινητοβιομηχανία, υπεύθυνη για πάνω από το ένα τέταρτο των αμερικανικών εισαγωγών από το Μεξικό και τον Καναδά-και στην περίπτωση του Μεξικού, για όλο το εμπορικό έλλειμμα. Ο κ. Τραμπ θέλει να επαναφέρει τις αμερικανικές θέσεις εργασίας από τους γείτονές του και να εξαλείψει το διμερές εμπορικό έλλειμμα. Επί του παρόντος, τουλάχιστον το 62,5% ενός οχήματος πρέπει να προέρχεται αποκλειστικά από τα μέλη της NAFTA για να τύχει απαλλαγής δασμών. Ο κ. Lighthizer θέλει το ποσοστό αυτό να αυξηθεί στο 85%, με επιπλέον απαίτηση αμερικανικού περιεχομένου 50%.

Όσοι εμπλέκονται στον κλάδο της βιομηχανίας τρέμουν την αποδιοργάνωση  που τέτοιες αλλαγές θα προκαλούσαν σε πολυσύνθετες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι επίσημες στατιστικές δεν καταγράφουν το πιθανό αποτέλεσμα. Σε ένα πρόσφατο άρθρο, ο Wilbur Ross, ο αμερικανός υπουργός εμπορίου, ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες πιέζει για αυστηρότερους κανόνες, διαμαρτυρήθηκε ότι μόνο το 16% της αξίας που ενσωματώνεται στις εξαγωγές του Μεξικού προς την Αμερική είναι αμερικανικό. Αλλά μια νέα δημοσίευση από τον Alonso de Gortari του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ διαπιστώνει ότι αν ληφθεί υπόψη η επίδραση των αλυσίδων εφοδιασμού στην εξαγωγική αγορά, η πραγματική αξία που ενσωματώνεται στις εξαγωγές οχημάτων του Μεξικού προς την Αμερική είναι 38%.

Αντί να φέρουν θέσεις εργασίας πίσω στην Αμερική, οι προτεινόμενοι κανόνες θα αναγκάσουν βραχυπρόθεσμα τους κατασκευαστές αυτοκινήτων να παρακάμψουν τη συμφωνία συνολικά, προτιμώντας το δασμό 2,5% στα πλήρη αυτοκίνητα που εισάγονται στην Αμερική. Όλο αυτό θα αυξήσει τις τιμές για τους καταναλωτές και θα καταστήσει τους παραγωγούς της Βορείου Αμερικής λιγότερο ανταγωνιστικούς.

Τόσο ανορθόδοξη είναι η τελευταία σειρά αιτημάτων που εισήχθη κατά τη διάρκεια του πρόσφατου γύρου συνομιλιών, ώστε να ωθήσει κάποιους να αναρωτηθούν εάν η κυβέρνηση Τραμπ διαπραγματεύεται καλή τη πίστει. Ο κ. Lighthizer ισχυρίζεται ότι προσπαθεί να ευχαριστήσει μόνο το αφεντικό του, τον κ. Τραμπ. Αλλά η τελική συμφωνία πρέπει να περάσει από το Κογκρέσο. Αυτό είναι ανορθόξο. Κατά κανόνα, στις εμπορικές συνομιλίες της Αμερικής, ο πρόεδρος παίζει τον καλό μπάτσο και το Κογκρέσο τον κακό. Αυτή τη φορά, οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί.     Κάποια μέλη του Κογκρέσου εξετάζουν εάν αυτό διαθέτει την νομική εξουσία να μπλοκάρει μια προσπάθεια απόσυρσης από τη NAFTA.

Μετά από τέσσερις γύρους και 22 ημέρες διαπραγματεύσεων που συμπιέστηκαν σε μόλις δύο μήνες, απομένει ένας μήνας μέχρι τον επόμενο γύρο. Θεωρητικά, αυτό πρέπει να δώσει σε κάθε πλευρά χρόνο να σκεφτεί «δημιουργικούς τρόπους» για να γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Μέχρι στιγμής όμως οι γύροι έχουν προσδιοριστεί τόσο κοντά μεταξύ τους ώστε να μην έχουν υπάρξει πολλές πιθανότητες να επικαιροποιηθούν οι θέσεις, ούτε να ανταλλαγούν κείμενα εκ των προτέρων. Πάντως σε αυτό το στάδιο, φαίνεται απίθανο να υπάρξει οποιαδήποτε συμφωνία που θα ευχαριστήσει τους Μεξικανούς, τους Καναδούς, το Κογκρέσο και τον κ. Τραμπ. Ο κ. Flores, ο εξαγωγέας καουμπόικων πουκάμισων, έχει αρχίσει να σκέφτεται πέρα ​​από τη NAFTA. Στο κάτω κάτω της γραφής, «υπάρχουν κι άλλες χώρες για πουλήσει».

Πηγή : The Economist