Οι νεκροί δεν δεδικαίωνται πάντα

Η θεαματική αυτοκτονία ενός καταδικασμένου Κροατοβόσνιου στρατηγού δε κλείνει τα βιβλία για την σφαγή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης
Οι νεκροί δεν δεδικαίωνται πάντα

Η έρευνα που θα ρίξει φως στις συνθήκες υπό τις οποίες αυτοκτόνησε ο Κροατοβόσνιος  στρατηγός Σλόμπονταν Πράλγιακ, μέσα στο Διεθνές Ποινικό δικαστήριο της Χάγης, την ώρα ακριβώς της ανακοίνωσης της εικοσαετούς κάθειρξης του, θα είναι πιθανότατα και η τελευταία που θα αναλάβει αυτό το ιδιότυπο όργανο απόδοσης δικαιοσύνης. Μόλις την περασμένη εβδομάδα ήρθε η ισόβια κάθειρξη του Ράτκο Μλάντιτς, αρχιστράτηγου των Σερβοβοσνίων και βασικό υπεύθυνο για την αποτρόπαια σφαγή της Σρεμπρένιτσα (υπόθεση στην οποία είχαν μικρή παρουσία και Έλληνες εθελοντές του πολέμου, και για την οποία κατηγορήθηκαν για την κραυγαλέα ανεπάρκειά τους οι Ολλανδοί κυανόκρανοι που είχαν αναλάβει τη φύλαξη του θύλακα).

Το ειδικό αυτό δικαστήριο συστάθηκε  για να ασκήσει διώξεις και να επιβάλει ποινές στα πρόσωπα εκείνα των αντιμαχόμενων που θεωρήθηκαν υπεύθυνα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, μικρά ή μεγάλα. Πρώτη σημαντική καταδίκη ήταν εκείνη σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, ο οποίος πέθανε μέσα στη φυλακή, και αργότερα του Ράντοβαν Κάρατζιτς. Ο πόλεμος στοίχισε τη ζωή σε υπολογιζόμενα 101.000 άτομα και προκάλεσε τον εκτοπισμό 2 εκατομμυρίων ακόμη,  εκ των οποίων 700.000 εκτός της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Κύριοι υπαίτιοι γενοκτονίας ήταν οι Σέρβοι, όμως μερίδιο των ευθυνών σίγουρα φέρουν και οι δύο αντίπαλοί τους (στις εκκαθαρίσεις ρόλο έπαιξαν και ισλαμιστές εθελοντές απ’όλο τον μουσουλμανικό κόσμο).

Η σύγκρουση έληξε επίσημα στις 21 Νοεμβρίου του 1995, με τη συμφωνία του Ντέιτον, μία στιγμή κατά την οποία ο τότε Αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον είχε αποκαλέσει τον Μιλόσεβιτς υπεύθυνο ηγέτη. Ένα χρόνο μετά οι νατοϊκοί βομβαρδισμοί της Σερβίας, με αφορμή  τις εκκαθαρίσεις Αλβανών στο Κοσσυφοπέδιο, έδωσαν τέλος στην υπερπεντηκονταετή κυριαρχία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γιουγκοσλαβίας.

Ίσως χειρότερο από τον αριθμό των νεκρών ήταν το είδος των σφαγών, και φυσικά ο τεράστιος αριθμός βιασμών που συνέβησαν. Οι ευρωπαίοι διαπίστωσαν τότε πως -παρά τη φρίκη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου- ήταν ακόμη απολύτως ικανοί να δράσουν με την ίδια ωμότητα την οποία επέδειξαν οι Χούτι εναντίον των ανυπεράσπιστων Τούτσι στη Ρουάντα. Πολλοί τότε κατηγόρησαν τα δυτικά κράτη ως έχοντα ευθύνη για τη σφαγή, καθώς αποδέχθηκαν τα εσωτερικά διοικητικά σύνορα της Γιουγκοσλαβίας ως εξωτερικά σύνορα των νέων εθνικών κρατών. Εφόσον όμως αναλογιστούμε ότι την ίδια περίοδο είχε μόλις συμβεί η διάλυση και της ΕΣΣΔ, τότε μπορεί κανείς μόνο να φανταστεί τί διαστάσεις θα μπορούσε να είχε λάβει μία αντίστοιχη κατάσταση σε εκείνα τα εδάφη, ειδικά όταν τα πρώην σοβιετικά πυρηνικά όπλα ήταν ακόμη διάσπαρτα. Τα τεκταινόμενα στην Ουκρανία είναιμία μικρή μόνο εικόνα του χάους που θα είχε επικρατήσει σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Είκοσι χρόνια μετά η -θεωρητικά ενιαία- Βοσνία είναι ένα δυσλειτουργικό οιονεί κράτος, το οποίο  οφείλει την επιβίωσή του αποκλειστικά στην αμετάβλητη θέληση των δυτικών δυνάμεων. Παράλληλα, η εκκρεμότητα του Κοσσυφοπεδίου εξακολουθεί, παρά την ανάδειξη μιας de facto κρατικής οντότητας.  Όταν ανοίξει ο κύκλος του αίματος, οι συνέπειες του συχνά κρατούν για τουλάχιστον μία γενιά. Οι εθνικιστές αλλά και οι απολιτίκ νεαροί Ευρωπαίοι καλά θα κάνουν να ξανανοίξουν τα  σχολικά βιβλία ιστορίας.