Ο κίνδυνος της πειρατείας στο Κέρας της Αφρικής

Μετά τουλάχιστον 25 χρόνια, το φαινόμενο έχει μεν κοπάσει, δεν έχει όμως εξαλειφθεί
Ο κίνδυνος της πειρατείας στο Κέρας της Αφρικής

Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 επανεμφανίστηκε το φαινόμενο της πειρατείας στο Κέρας της Αφρικής, πολλοί μίλησαν για μία αναιμική και ακίνδυνη γραφικότητα που σύντομα θα αυτοαπαξιονόταν και θα έπαυε να απασχολεί την διεθνή κοινότητα. Όμως διαψεύστηκαν οικτρά καθώς οι πειρατικές επιθέσεις που ξεκίνησαν από τις ακτές της Σομαλίας και τον κόλπο του Αντεν σύντομα εξαπλώθηκαν στον Ινδικό Ωκεανό, σε μία τεράστια έκταση ίση περίπου με την ευρωπαϊκή ήπειρο, αγγίζοντας ακόμα και τις ακτές της  ινδικής χερσονήσου. Μιλούμε δηλαδή για το θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, όπως και την Μέση Ανατολή με τους μεγάλους αγοραστές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η γεωγραφική έκταση του φαινομένου, σε συνδυασμό με το στοιχείο του αιφνιδιασμού και τις τακτικές χαμηλής έντασης αλλά και συνεχούς μάχης που υιοθέτησαν οι πειρατές, κατέστησαν σχεδόν ανέφικτη την επιτήρηση αυτού του νευραλγικής σημασίας θαλάσσιου διαύλου από τις ναυτικές δυνάμεις των δυτικών κρατών.

Βασικές αιτίες εμφάνισης του φαινομένου υπήρξαν κυρίως η διάλυση του κράτους της Σομαλίας (λόγω της μακράς διαρκείας φυλετικού εμφυλίου πολέμου και των βιβλικών διαστάσεων λοιμού που τον ακολούθησε), αλλά και η ραγδαία εξάπλωση των ισλαμιστικών τρομοκρατικών δικτύων στην γειτονική Υεμένη. Έμπειροι αναλυτές προσθέτουν και δύο ακόμα παράγοντες που βαθμιαία συνέβαλαν στην έξαρση του φαινομένου. Την εξαντλητική εκμετάλλευση των αλιευμάτων της σομαλικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης από ευρωπαϊκά -κυρίως Ισπανικά- σκάφη και η ταυτόχρονη ρίψη αποβλήτων στην ίδια θαλάσσια ζώνη, που στέρησαν από τους Σομαλούς την δυνατότητα βιοπορισμού από την αλιευτική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα, ισλαμιστικές οργανώσεις, ακραίες ομάδες πολιτικού μηδενισμού, ανταγωνιστικά συμφέροντα σε συνδυασμό με την τεράστια απήχηση του ριζοσπαστικού Ισλάμ που λειτουργεί προσθετικά στην επίμονη τάση προς την βία και την ληστρική κουλτούρα κάποιων αφρικανικών φυλών και των Αράβων έδωσαν εκρηκτική διάσταση στο φαινόμενο.

Ο εμφύλιος στη Σομαλία είναι συνδεδεμένος επιχειρησιακά, και εν μέρει ιδεολογικά, με το φαινόμενο της πειρατείας στην θάλασσα της Αν. Αφρικής. Η σύνδεση της Αl-Qaeda της Αραβικής Χερσονήσου μέσω της Υεμένης και της Σομαλίας έχει προκαλέσει την αποσταθεροποίηση της Σομαλίας, ενός «κράτους-παρία». Η πειρατεία, παρότι μεταξύ άλλων είναι φαινόμενο καθαρά εγκληματικού χαρακτήρα, έχει επίσης ιδεολογική χροιά για ένα τμήμα πειρατών, και μάλιστα μέρος των λύτρων και λαφύρων που περιέρχονται σ΄ αυτούς περαιώνεται στο εσωτερικό της Σομαλίας για την χρηματοδότηση της Al Sabaab ενάντια στην φιλοδυτική κυβέρνηση της πρωτεύουσας Μογκαντίσου. Σκοπός; Η ενίσχυση του ιερού πολέμου και η δημιουργία ισλαμικού κράτους στην Σομαλία.

Παράλληλα, μέσα από ασφαλιστικές εταιρείες και εταιρείες παροχής υπηρεσιών ασφαλείας παρέχονται πληροφορίες στους πειρατές, ενώ δυτικοί ειδικοί της αντιτρομοκρατίας φέρονται να παρέχουν επίσης μεθοδολογία και τεχνογνωσία στους πειρατές, αυξάνοντας θεαματικά την επιχειρησιακή τους ικανότητα με σκοπό οι ίδιες να εξασφαλίσουν συμβόλαια προστασίας με ναυτιλιακές εταιρείες.

Οι τακτικές των πειρατών-Το πειρατικό ρεσάλτο
Τα σκάφη των πειρατών είναι συχνά μικρά ταχύπλοα, συνήθως κατασκευασμένα από υλικό (φάιμπεργκλας) που δεν δίνει στίγμα στα ραντάρ, και έτσι τους επιτρέπεται να διατηρούν το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Συχνά δε οι πειρατές χρησιμοποιούν ως καμουφλαρισμένα motherships κανονικά εμπορικά πλοία, από τα οποία κατεβάζουν με μεγάλη ταχύτητα βάρκες που προσεγγίζουν τα πλοία-στόχους. Όταν οι πειρατές πατήσουν στο κατάστρωμα του πλοίου-στόχου η μάχη ουσιαστικά έχει χαθεί. Παρότι δεν επιθυμούν να σκοτώσουν αλλά αντίθετα να απαγάγουν το πλήρωμα και να καταλάβουν το πλοίο οδηγώντας το στο ορμητήριο τους, είναι εξαιρετικά επικίνδυνοι καθώς είναι εξοπλισμένοι με τυφέκια εφόδου ΑΚ-47 και εκτοξευτές RPG και δεν διστάζουν να τα χρησιμοποιήσουν όταν συναντήσουν αντίσταση.

Αμυντικές τακτικές
Αρχικά οι ασφαλιστικές εταιρείες αλλά και πολλά κράτη προέβαλλαν αντιρρήσεις στην παρουσία ενόπλων φρουρών στα εμπορικά πλοία. Γι αυτό και προτάθηκαν άλλα επιχειρησιακά αντίμετρα, όπως η χρήση κανονιών νερού και συρματοπλέγματος (το οποίο αποδείχθηκε ακατάλληλο στο θαλάσσιο περιβάλλον και ταυτόχρονα μη λειτουργικό καθώς η διαδικασία απόσυρσης του ήταν χρονοβόρα όταν τα πλοία προσεγγίζουν λιμάνια για να παραλάβουν ή να παραδώσουν φορτία). Αποτελεσματικότερο μέσο αποτροπής αποδείχθηκε η δημιουργία ενός ασφαλούς δωματίου (θωρακισμένου φρουρίου) στο εσωτερικό του οποίου ήταν αποθηκευμένα τρόφιμα και νερό και εκεί κατέφευγε το πλήρωμα σε περίπτωση επίθεσης, έχοντας παράλληλα την δυνατότητα να διακόψει την λειτουργία των μηχανών και ηλεκτρικού ρεύματος.

Το μέτρο του δωματίου φρουρίου αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό ειδικά όταν υπήρχε κοντά ναυτική δύναμη ικανή να προσφέρει βοήθεια, καθώς σε 26 από τις 28 πειρατικές επιθέσεις αποφεύχθηκε η ολοκληρωτική κατάληψη του πλοίου.

Ένοπλοι φρουροί
Αναμφίβολα το πιο αποτελεσματικό μέσο για την προστασία των πλοίων αποδείχθηκε πως ήταν ένοπλοι φρουροί. Άνδρες επιλεγμένοι με αυστηρά κριτήρια και άριστα εκπαιδευμένοι από εταιρείες ασφαλείας ανέλαβαν να αντιμετωπίσουν τις επιλογές των πειρατών Εξοπλισμένοι με τελευταίας τεχνολογίας φορητά όπλα και με ικανότητα να εποπτεύουν με ραντάρ και με άλλα μέσα εντοπισμού επιβαίνουν πλέον σε πολλά πλοία.

Η διεθνής αντίδραση
Τα τεράστια ποσά που δαπανώνται είτε καταβάλλονται ως λύτρα για την απελευθέρωση πλοίων και πληρωμάτων είτε καταβάλλονται για την αποτροπή πειρατικών ενεργειών. Η σύμπλευση του οργανωμένου εγκλήματος με την Al Sabaab, δηλαδή το Υεμενικό σκέλος της Αl Qaeda και ο κίνδυνος εξάπλωσης μιας θαλάσσιας Τζιχάντ που θα καθιστούσε ουσιαστικά αδύνατη την ναυσιπλοΐα σε ένα τεράστιο τμήμα του Ωκεανού οδήγησαν στην διεθνή παρέμβαση. Μικτοί στόλοι σκαφών που προέρχονται κυρίως από δυτικά κράτη επιτηρούν πλέον την θαλάσσια ζώνη, ενώ δημιουργήθηκαν βάσεις στο Τζιμπουτί, τη Σρι Λάνκα και τις Σεϋχέλλες όπου δικάζονται και φυλακίζονται πειρατές. Χαρακτηριστική είναι η επιχείρηση Αταλάντα. Η πρώτη αυτόνομη στρατιωτική απειλή της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είχε τεράστια σημασία, καθώς βελτίωσε θεαματικά το επίπεδο της αστυνόμευσης της θαλάσσιας περιοχής, ενώ το 2012 πολεμικά σκάφη που μετείχαν στην επιχείρηση βομβάρδισαν και κατέστρεψαν πλοία και μεγάλο τμήμα της υποδομής των πειρατών. Άξια αναφοράς εξάλλου είναι και η ισχυροποιημένη παρουσία της Κίνας (με κατασκευή ναυστάθμου στο Τζιμπουτί) αλλά και της Τουρκίας (με κατασκευή χερσαίας βάσεως στην Σομαλία). Τέλος, η έντονη αποδοκιμασία του τοπικού πληθυσμού απέναντι στο φαινόμενο, ως αποτέλεσμα της γενικευμένης βίας αλλά και του προκλητικού νεοπλουτισμού που αυτό δημιούργησε, σε συνδυασμό με την ανασυγκρότηση των τοπικών αρχών στα βορειοδυτικά της χώρας -οι οποίες έχουν θέσει στην κορυφή της ατζέντας τους την αντιμετώπιση της ανομίας- έχουν αποδυναμώσει τους πειρατές.

Είναι γεγονός πως η αντιμετώπιση της πειρατείας αποτελεί τεράστια πρόσκληση για την διεθνή κοινότητα αλλά και τις ένοπλες δυνάμεις των δυτικών κρατών που για πρώτη φορά καλούνται να αντιμετωπίσουν ασύμμετρες απειλές όχι σε χερσαίο περιβάλλον αλλά στον Ωκεανό. Η πολυεπίπεδη σύγκρουση παγκόσμιων διακρατικών και οικονομικών συμφερόντων, σε συνδυασμό με την προφανή πλέον εμπλοκή των ισλαμιστικών οργανώσεων περιπλέκουν την κατάσταση, κατατάσσοντας το Κέρας της Αφρικής σε μία από τις σημαντικότερες εστίες έντασης στην υφήλιο.

 

Φωτογραφία του τάνκερ ARIS 13, του Μαρτίου 2017: EUNAVFOR