Ο επίμονος «μπαταξής» και ο Ηθικός Κίνδυνος

Ως πότε θα είναι αποδεκτό το να τη γλιτώνουν οι λεγόμενοι στρατηγικοί κακοπληρωτές;
Ο επίμονος «μπαταξής» και ο Ηθικός Κίνδυνος

Η διαχείριση του ιδιωτικού χρέους και ειδικά ο βραχνάς των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPL) αποτελεί την μεγάλη πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες. Γι’ αυτό τον λόγο και μπαίνουν πλέον δυναμικά στην διαδικασία εκκαθάρισης των ισολογισμών τους και της πώλησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPL) που έχουν χορηγήσει. Με αυτόν τον τρόπο υλοποιούν δεσμεύσεις που ανέλαβαν μέσω των business plans τους, που έχουν εγκριθεί από τις εποπτικές αρχές. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τέσσερες συστημικές τράπεζες είτε πούλησαν είτε βρίσκονται σε  διαπραγματεύσεις για την πώληση χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Σήμερα οι υποχρεώσεις του ιδιωτικού τομέα -επιχειρήσεις και νοικοκυριά-  προς τις τράπεζες, ανέρχονται σε 215 δις €, εκ των οποίων εκτιμάται ότι το 50%,  δηλαδή ποσόν συνολικού ύψους 110 δις € (εκ των οποίων τα 60 δις € είναι επιχειρηματικά) βρίσκεται στο κόκκινο, δηλαδή δεν εξυπηρετείται. Το αστρονομικό αυτό ποσοστό οφείλεται τόσο στην μείωση των εισοδημάτων των δανειοληπτών όσο και στην αύξηση των ¨στρατηγικών κακοπληρωτών¨ ή ¨μπαταξήδων¨, που εκμεταλλεύονται το λαϊκίστικο κλίμα της προστασίας των ασυνεπών δανειοληπτών που έχει καλλιεργηθεί. Επιπλέον, στην πατρίδα μας εδώ και καιρό έχουν καλλιεργηθεί προσδοκίες ότι θα υπάρξει μια γενική διευθέτηση, κάποια οριζόντια ρύθμιση, που θα οδηγήσει σε κάποιου είδους ¨κούρεμα¨ δανείων που έχουν λάβει επιχειρήσεις και ιδιώτες. Η εικόνα αυτή αποτελεί μια ένδειξη ότι κάποιοι μπορεί να έχουν δει την κρίση ως μια χρυσή ευκαιρία για να μην πληρώσουν τα δάνειά τους.

Γενικά όταν τα οικονομικά στοιχεία μιας επιχείρησης (τα ίδια ισχύουν περίπου και για τους ιδιώτες), δεν είναι ¨καλά¨ και πάει για χρεωκοπία, εξετάζεται πάντα από τους δανειστές (τράπεζες ή άλλους πιστωτές) το σενάριο κουρέματος  του χρέους και η συνέχεια της λειτουργίας της επιχείρησης, έτσι ώστε οι δανειστές να μην χάσουν όλα ή μέρος των χρημάτων τους. Σε άλλες περιπτώσεις, πολύ λιγότερες, κάποιες επιχειρήσεις τις αφήνουν να κλείσουν λόγω χρεών, για να μειωθεί ο κίνδυνος της ¨δυσμενούς επιλογής¨ (adverse selection), λόγω του προβλήματος της «ασύμμετρης πληροφόρησης» (asymmetric information).

Αυτό γίνεται στα πλαίσια του Ηθικού Κινδύνου (moral Hazard).  Ο όρος αναφέρεται στον κίνδυνο αλλαγής της οικονομικής συμπεριφοράς που απορρέει από την μεταβολή του πλαισίου προστασίας έναντι ενός κινδύνου και αφορά την τάση ενός ανθρώπου ή μιας επιχείρησης  να παρουσιάσει πολύ κακή οικονομική κατάσταση και εικόνα (ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι έτσι) με σκοπό να ¨κουρευτούν¨ τα δάνεια του.

Η υπόθεση των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι το χαρακτηριστικό παράδειγμα  του ¨ηθικού κινδύνου¨, δηλαδή  μεγεθύνει την τάση  φυσικών προσώπων ή επιχειρήσεων να παρουσιάζουν πολύ κακή την εικόνα της επιχείρησης τους ή των οικονομικών τους στοιχείων, την στιγμή που πιστεύουν ότι με αυτόν τον τρόπο θα κουρευτούν τα δάνειά τους και τελικά θα διασωθούν οικονομικά τόσο αυτοί όσο και οι περιουσίες τους. 
Στάση πληρωμών όμως εφόσον υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία δεν δικαιολογείται. Επίσης δεν δικαιολογείται στάση πληρωμών όταν λειτουργεί η επιχείρηση ή εργάζεται ο δανειολήπτης. Οι δανειολήπτες (φυσικά ή νομικά πρόσωπα) με παραγωγική ικανότητα -έστω και μειωμένη λόγω της κρίσης- ή περιουσιακά στοιχεία -έστω και υποτιμημένα λόγω της κρίσης- πρέπει να καλύπτουν έστω και μέρος των υποχρεώσεών τους.

Η λύση που θα μειώσει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και τις επισφάλειες  αλλά και θα επιτρέψει στις τράπεζες να ανακτήσουν μέρος των δανείων που έχουν χορηγήσει, είναι η εφαρμογή της αρχής ότι  μη πληρωμή των δανειακών υποχρεώσεων συνεπάγεται την έκπτωση των υποθηκών και την εκποίηση των περιουσιακών στοιχείων  των οφειλετών.  Και αυτή η λύση (και η εφαρμογή της) είναι σήμερα πιο κοντά παρά ποτέ με την διαδικασία των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών.

Η αναδιάρθρωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι μια απαραίτητη διαδικασία, προκειμένου να απελευθερωθούν κεφάλαια και να χορηγηθούν νέα δάνεια για την χρηματοδότηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Όσο η εκκρεμότητα συνεχίζεται, η αγορά στερεύει από ρευστότητα και αυξάνεται ο αριθμός των επιχειρήσεων που αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους.

Οι τράπεζες διαθέτουν την τεχνογνωσία να διαχειριστούν την κάθε κατηγορία ασυνεπών πελατών  και ο καθαρισμός του χαρτοφυλακίου δανείων με αυτόν τον τρόπο θα απαιτήσει μικρότερα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίησή τους, θα απελευθερώσει κεφάλαια για την δανειοδότηση υγιών επιχειρήσεων.