Η Κίνα ξεπερνά τις ΗΠΑ όλο και περισσότερο στη διεθνή οικονομική βοήθεια

Νέα έκθεση αναδεικνύει το μέγεθος του μυστικού προϋπολογισμού της χώρας για την παροχή βοήθειας στο εξωτερικό
Η Κίνα ξεπερνά τις ΗΠΑ όλο και περισσότερο στη διεθνή οικονομική βοήθεια

Σύμφωνα με άρθρο του James Griffiths (11/10/2017) για το CNN, ο πρόεδρος Τραμπ ζήτησε σημαντικές περικοπές της ξένης βοήθειας στο πλαίσιο της πολιτικής του, προκαλώντας ανησυχίες σε φιλάνθρωπους και προειδοποιήσεις ότι αυτό θα μπορούσε να ισοδυναμεί με «θανατική ποινή» για ορισμένες χώρες. Καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται, μια νέα έκθεση δείχνει ότι η Κίνα είναι έτοιμη να την αντικαταστήσει ως ο κύριος δωρητής για μεγάλο μέρος του αναπτυσσόμενου κόσμου, όπως κι ότι εξακολουθούν να υφίστανται μεγάλες ανησυχίες για την έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται τα κινεζικά χρήματα, και τί επίδραση αυτά έχουν.

«Εάν οι ΗΠΑ επιμείνουν στη ρητορική τους και αποδυναμώσουν το παγκόσμιο αποτύπωμα τους, τότε η Κίνα θα είναι σε θέση να καλύψει το κενό και να εδραιώσει τον ρόλο της ως προτιμώμενου δωρητή και δανειστή στον αναπτυσσόμενο κόσμο», δήλωσε η Samantha Custer, αναλύτρια στην AidData, η οποία δημοσίευσε την Τετάρτη την πλέον λεπτομερή καταγραφή των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας της Κίνας. Ένα μεγάλο ποσό βοήθειας, όπως αποκάλυψε, πηγαίνει στα αφρικανικά έθνη, τα οποία αποτελούν επτά στους δέκα πρώτους αποδέκτες βοήθειας από την Κίνα (με βάση τον όγκο έργων), με προώθηση 704 έργων συνολικά. Ειδικά η Αγκόλα και η Αιθιοπία έλαβαν δεσμεύεις σχεδόν 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την περίοδο 2000-2014, σχεδόν το 10% του συνόλου.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτής της βοήθειας προσφέρεται μέσα σε μια «μαύρη τρύπα δημοσιότητας», την οποία η μελέτη προσπαθεί να φωτίσει. «Η κινεζική κυβέρνηση θεωρεί πράγματι ότι τα στοιχεία των αναπτυξιακών προγραμμάτων της στο εξωτερικό είναι κρατικό μυστικό», δήλωσε στο CNN ο εκτελεστικός διευθύνων της AidData, Brad Parks. Η μυστικότητα του Πεκίνου, σύμφωνα με την AidData, καλύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο ξένο αποτύπωμα βοήθειας από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως. Και ενώ η έκθεση διαπιστώνει ότι «η κινεζική βοήθεια βελτιώνει σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη», θεωρεί επίσης ότι η πλειονότητα των τρεχουσών δαπανών είναι αναποτελεσματικές, και προειδοποιεί ότι μπορεί αυτές να υπονομεύσουν προσπάθειες αξιοποίησης της διεθνούς βοήθειας  για την προώθηση της δημοκρατίας και των πολιτικών μεταρρυθμίσεων.
Ξοδεύοντας περισσότερα από τις ΗΠΑ.

Ξεπερνώνας τις ΗΠΑ
Κατά την περίοδο 2000-2014, η Κίνα χρηματοδότησε περισσότερα από 4.300 σχέδια σε 140 χώρες, ύψους 354 δις δολαρίων. Η συνολική αμερικανική βοήθεια κατά την ίδια περίοδο ήταν μόνο ελαφρώς υψηλότερη – 394 δισεκατομμύρια – ενώ η Κίνα ξεπέρασε τις ΗΠΑ σε πέντε από τα 15 έτη που μελετήθηκαν, σύμφωνα με την AidData. Ωστόσο ο Parks ανέφερε ότι τα απλά αθροίσματα δολαρίων αποκρύπτουν σημαντικές διαφορές στη φύση της παρεχόμενης βοήθειας. «Οι κινεζικές κυβερνητικές δαπάνες σχεδόν ανταγωνίζονται τις δαπάνες των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαπενταετούς περιόδου, αλλά το χρώμα των χρημάτων – παρόλο που παρέχονται περίπου συγκρίσιμα ποσά – είναι πολύ διαφορετικό», δήλωσε.

Αν και η Κίνα παρέχει περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως ως Επίσημη Αναπτυξιακή Βοήθεια (ODA), δηλαδή το είδος των έργων που οι περισσότεροι ταυτίζουν με τις διακρατικές ενισχύσεις, ο κύριος όγκος των δαπανών της εντοπίζεται σε άλλες Επίσημες Ροές (OOF) που δεν πληρούν τα κριτήρια ODA και περιλαμβάνουν εμπορικά σχέδια Τα πρότζεκτ OOF περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, πιστώσεις για εμπορικούς σκοπούς, ενισχύσεις για την προώθηση εξαγωγών, επιχορηγήσεις προς τον ιδιωτικό τομέα και κεφάλαια για την υποστήριξη της ιδιωτικής ανάπτυξης.

Και οι δύο κατηγορίες καθορίζονται από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), του οποίου η Κίνα δεν είναι μέλος. Ως εκ τούτου, δεν δεσμεύεται από τις πολιτικές του. «Παρουσιάζουμε το γιατί αυτές οι διακρίσεις είναι εξαιρετικά σημαντικές», δήλωσε ο Parks. «Ουσιαστικά μόνο η κινεζική ODA  αποφέρει σημαντικά οφέλη οικονομικής ανάπτυξης για τις δικαιούχες χώρες». Το AidData διαπίστωσε κατά μέσο όρο ότι ο διπλασιασμός της κινεζικής Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας επέφερε αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης κατά 0,4%. Συγκριτικά οι OOF,  η περισσότερο εμπορικά προσανατολισμένη μορφή χρηματοδότησης της κινεζικής κυβέρνησης, δεν είχε «ανιχνεύσιμη επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη». Αυτά τα ευρήματα είναι τα ίδια και για τους δυτικούς δωρητές, αλλά το ποσοστό των κινεζικών δαπανών που αφιερώνεται στις OOF παρά στην ODA είναι πολύ μεγαλύτερο.

Υπονομεύοντας τις μεταρρυθμίσεις
Δεδομένου ότι η Κίνα έχει αναδειχθεί ως σημαντικός χορηγός στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι επικριτές της έχουν προειδοποιήσει ότι τα κινεζικά χρήματα θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την αποτελεσματικότητα της Δυτικής  βοήθειας για την προώθηση πολιτικών μεταρρυθμίσεων σε λιγότερο δημοκρατικά κράτη. Δύο μελέτες βασισμένες στα προκαταρκτικά στοιχεία της AidData, που διατέθηκαν κατά τη διάρκεια της πενταετούς μελέτης, φάνηκαν να στηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς.

Ο Xiaojun Li, βοηθός καθηγητής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της British Columbia, εξέτασε την παροχή κινεζικής βοήθειας στις αφρικανικές χώρες και διαπίστωσε ότι οι όροι χορήγησης βοήθειας από τους δυτικούς δωρητές ήταν λιγότερο αποτελεσματικοί όταν υπήρχαν διαθέσιμοι εναλλακτικοί πόροι χωρίς δεσμεύεις. «Η βοήθεια της Κίνας θεωρείται συχνά πιο ελκυστική για τις δικαιούχες χώρες επειδή θέτει ελάχιστες ή καθόλου πολιτικές προϋποθέσεις, και συχνά εκταμιεύεται πολύ πιο γρήγορα και αποτελεσματικά από τη Δυτική βοήθεια», γράφει ο Li. «Οι αφρικανικές χώρες έχουν συνειδητοποιήσει ότι χρειάζονται επιλογές, όχι όρους, όταν πρόκειται για βοήθεια. Η χρηματοδότηση της βοήθειας και της ανάπτυξης της Κίνας παρέχει τέτοιες επιλογές και έτσι γίνεται δεκτή με ανοιχτές αγκάλες από πολλές αφρικανικές χώρες».

Ομοίως, ο Diego Hernandez, από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης , διαπίστωσε ότι η Παγκόσμια Τράπεζα έχει μειώσει τα προαπαιτούμενα των ενισχύσεων  της «ως αντίδραση στον αυξανόμενο ανταγωνισμό της Κίνας». Η εμφάνιση «νέων δωρητών με αποκλίνοντα συμφέροντα», γράφει ο Hernandez, «θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια αρχιτεκτονική βοήθειας στην οποία οι μεταρρυθμίσεις είναι αδιάφορες και η αποτελεσματικότητα περιττή». «Η Κίνα έχει περάσει από αποδέκτης βοήθειας σε έναν από τους σημαντικότερους παίκτες εξωτερικής πολιτικής, αντιπαρατιθέμενη  στους παραδοσιακούς, δυτικούς δωρητές και δανειστές σε επίπεδο δαπανών και επίδρασης τους», εξηγεί η AidData.

Ενόσω το Πεκίνο υπερασπίζεται τις δικές του πρακτικές βοήθειας ως ουδέτερες και σεβόμενες την εθνική κυριαρχία των δικαιούχων – σε αντίθεση με τους δυτικούς δωρητές που επιδιώκουν να επιβάλουν τα πολιτικά τους συστήματα και τις πεποιθήσεις τους – το κινεζικό χρήμα φυσικά δεν είναι εντελώς απολιτικό. Η Αφρική έχει αποτελέσει επί μακρόν πεδίο μάχης για την Κίνα και την Ταϊβάν (επίσημα Δημοκρατία της Κίνας), και το Πεκίνο έχει παράσχει βοήθεια και οικονομικές συμφωνίες σε κράτη που απέρριπταν την Ταϊπέι και ανεγνώριζαν την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως νόμιμη.