«Don’t know much about a science book…»

Το Σύμπαν και ο Νεοέλληνας
«Don’t know much about a science book…»

Δεν αποκλείεται καθόλου να ακουγόταν το «Wonderful World»,  εκείνη η διάσημη παλιά μπαλάντα του Σαμ Κουκ, σίγουρα πάντως θα ταίριαζε γάντι. Οι δύο εκφωνητές, βετεράνοι άνω των 40, σχολιάζουν την πρόσφατη καθημερινότητα. Συγκεκριμένα συζητούν για την προχθεσινή ανακοίνωση μιας διεθνούς ομάδας επιστημόνων, οι οποίοι ενημέρωσαν την παγκόσμια κοινότητα πως παρατηρήθηκε και εμπειρικά η σύζευξη δύο πάλσαρ, επιβεβαιώνοντας έτσι στοιχεία θεωριών των Άινσταϊν και Όπενχάιμερ. «Δεν κατάλαβα απολύτως τίποτα» δηλώνει ο ένας, ξεκινώντας έτσι έναν χιουμοριστικό διάλογο που κραταέι αρκετά, με συχνές αναφορές και στην ελληνική συμμετοχή της ερευνητικής ομάδας, στην αστροφυσικό Βίκυ Καλογερά. Μία δόση αυτοσαρκασμού την οποία κατόπιν προβάλουν δεν μεταβάλει την αίσθηση που αποκομίζει κανείς. Ζωντανά παρακολουθεί δύο διαμορφωτές κοινής γνώμης να σατυρίζουν την επιστημονική έρευνα και να διασκεδάζουν με την άγνοιά τους, σε αθώο, χαλαρό κλίμα. Τό μήνυμα όμως έχει περάσει, γι ακόμη μια φορά.

Προσέξτε. Δεν είναι μόνο εδώ που ο πολύς κόσμος πάσχει από άγνοια ακόμη και για απλά φυσικά φαινόμενα. Ας μην ξεχνάμε ότι οι βλακώδης θεωρίες των εμβολιασμών και των ψεκασμών ξεφύτρωσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην αντιφατική χώρα όπου παράγεται η περισσότερη έρευνα και η οποία έχει προσφέρει στην παγκόσμια κοινότητα τους το μεγαλύτερο αριθμό από νομπελίστες. Υπάρχει όμως μιά διαφορά στην Ελλάδα. Αντιμετωπίζουμε την υψηλή γνώση με ειρώνια, ως αντικείμενο διακωμώδησης. 

Συνεπώς δεν είναι να απορεί κανείς για το ότι η αριστεία έχει φτάσει να θεωρείται ρετσινιά. Ο Γαβρόγλου όταν τοποθετήθηκε έτσι -χωρίς ίσως να θέλουμε να το αποδεχτούμε- ουσιαστικά εξέφραζε ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Η πρόφαση πως υπομένουμε βαθιά οικονομική κρίση ελάχιστα δικαιολογεί την μηδενιστική στάση μας. Οι πρόγονοί μας ήταν πάμπτωχοι και με πολύ λιγότερη επαφή με την τεχνολογία απ’ότι εμείς, αυτό όμως δεν τους εμπόδιζε -με εξαίρεση κάποιους θρησκόληπρους κουδίτες-να αντιμετωπίζουν το Άγνωστο με σοβαρότητα και να προσπαθούν να καλύψουν την άγνοιά τους, ή τουλαχιστον να επενδύσουν στα παιδιά τους, ώστε αυτά να βρεθούν μερικά σκαλιά πιο πάνω. 

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο εξωτερικό. Το ευρύ κοινό δεν μπορεί να τα ξέρει όλα, όμως κατά κανόνα αντιλαμβάνεται ότι το ραδιόφωνο, μέσω του οποίου γνεται μία εκπομπή, το internet όπου διαχέεται μία είδηση, το φωτογραφικό αρχείο το οποίο συνοδεύει την είδηση, το αυτοκίνητο στο οποίο παρακολουθούμε την ραδιοφωνική εκπομπή, όλα αυτά είναι προϊόντα επιστημονικής έρευνας, που έχει γίνει σε εργαστήρια από… βαρετούς βιβλιοφάγους, των οποίων η δουλειά συχνά δεν αναγνωρίζεται. Ο Γαλιλαίος μίλησε για τη στρογγυλή γη και κινδύνεψε να καεί. Οταν ο Βόλτα επεδείκνυε τα ηλεκτρικά τόξα αυτό αντιμετωπιζόταν ως ένα αξιοπερίεργο.  Η Μαρία Κιουρί ελάχιστη επαφή είχε με την κοινωνία όταν ανακάλυψε τις ιδιότητες του Ράδιου. Η εργαστηριακή δουλειά των Παστέρ και Φλέμινγκ. Όλες αυτές όμως οι ανακαλύψεις επηρέασαν θεαματικά τη ζωή μας και την επηρεάζουν ακόμη και τώρα με πολλαπλούς τρόπους.

Αυτή την απλή και ορθολογική διαπίστωση φαίνεται πως εμείς οι Έλληνες δεν τη συμμεριζόμαστε πλέον. Θεωρούμε την τεχνολογία ως δεδομένη, ή ακόμη και άχρηστη, νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα, ή ότι ξέρουμε όλα όσα χρειάζεται να ξέρουμε, έχουμε χωθεί σε ένα τέτοιο αλλόκοτο μίγμα χαληλής αυτοεκτίμησης και αλαζονείας, ώστε να φερομαστε σα να μην χρειάζεται να μάθουμε τίποτα παραπάνω και ταυτόχρονα να χρυσοπληρωνουμε φροντιστήρια. 

Ακούγοντας όλα αυτά λοιπόν δεν είναι περίεργο το ότι ο καλός μαθητής ή φοιτητής εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται φλώρος ή γλείφτης και ο ερευνητής να περιγράφεται σαν εκκκεντρικός μισάνθρωπος. Μ’ αυτή τη νοοτροπία δεν είναι περίεργο το ότι αποδεχόμαστε το χάος που επικρατεί στα πανεπιστήμια μας, τη σχεδόν μηδενική παραγωγή βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, το ελιππές εκπαιδευτικό έργο, την ασυδοσία φοιτητικών παρατάξεων και ομάδων τραμπούκων. Μ’ αυτή τη νοοτροπία δεν είναι περίεργο το ότι μικρές μειοψηφίες επιβάλλονται σε καταλήψεις γυμνασίων και λυκείων, εκμεταλλευόμενες την παθητικότητα των πολλών. Μ’ αυτή τη νοοτροπία είναι απολύτως αναμενόμενο το να πατώνουμε στα κριτήρια PISA.Μ’ αυτή τη νοοτροπία φτάσαμε στο σημείο ακόμη και ένας φοιτητής ΑΜΕΑ να προπηλακίζεται όταν ζητά το αυτονόητο, δηλαδή τη σωστή λειτουργία της σχολής όπου με κόπο σπουδάζει. 

Η δημοσιογράφος Κατερίνα Παναγοπούλου, με ένα ποστάρισμα της, απηύθυνε μία απόλυτα λογική έκκληση. Μας κάλεσε-με αφορμή το διασημο περιστατικό με τον φοιτητή-να συμμετασχουμε σε μια κινητοποίηση, ζητώντας επιτέλους τα πανεπιστήμια και όλη η Παιδεία να εκκαθαριστεί από τα παράνομα στοιχεία και να αφιερωθεί απερίσπαστη στο σκοπό για τον οποίο συντηρείται από το κράτος μας, δηλαδή από όλους εμάς. Είναι σίγουρο ότι η έκκληση της δεν θα βρει ανταπόκριση. Οι Έλληνες, κλεισμένοι στο καβούκι μας, κοιτάμε κοντόφθαλμα μόνο τα της τσέπης μας. Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι η επένδυση στην παιδεία είναι εκεινη που μακροπρόθεσμα αποδίδει περισσότερο απ’ όλες. Εκτός αν τελικά ο μιθριδατισμος μας είναι πια τοσος, ώστε να βρίσκουμε φυσικό το να πηγαίνει ο πρωθυπουργός στο εξωτερικό και να χαζογελαει επειδή δεν καταλαβαίνει γρι από τους Αμερικανούς συνομιλητές του, ενώ να τρέμει και το φυλλοκάρδι μας  για το τί θα συμφωνεί μαζί τους.