Από τον Burk, στον Paxton, στον Moore, στον Trump… συλλογική ευθύνη | 2o μέρος

…ή αλλιώς Make America Fascist Again ή αλλιώς Trump, Tramp, Τραμπ, Τρομπ… η Gertrude Stein είναι ζωντανή ακόμη
Από τον Burk, στον Paxton, στον Moore, στον Trump… συλλογική ευθύνη | 2o μέρος

[ 2ο μέρος, το πρώτο μέρος εδώ ]

Επιστρέφοντας στο σήμερα, κανείς άλλος δεν προέβλεψε τη νίκη του Donald Trump τόσο έγκαιρα και τόσο εύστοχα όσο ο Michael Moore—γνωστός σε όλους σκηνοθέτης. Εξίσου βέβαια, λίγοι πολέμησαν τον Donald Trump, λίγοι επιχείρησαν να αφυπνίσουν τον κόσμο αναφορικά στο φαινόμενο Trump και τη δυναμική του όσο εκείνος. Παρόλα αυτά, πέραν της πρόδηλης αντίστιξης των δύο αυτών προσώπων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ένας κοινός—κατά τα άλλα—τόπος μεταξύ τους. Ο καθένας από άλλη αφετηρία και διατρέχοντας τελείως διαφορετική διαδρομή, είναι ωστόσο και οι δύο βαθύτατα αντισυστημικοί. Κήρυξαν πόλεμο εναντίον των ελίτ ενώ εκ των πραγμάτων δίνουν μάχη προσεταιρισμού του ίδιου—στα περισσότερα μέρη—ακροατηρίου. 

Ο Michael Moore έγινε ευρέως γνωστός για το ντοκιμαντέρ “Fahrenheit 11/9”, όπου θίγει—ή μάλλον καλύτερα όπου κατακεραυνώνει—τη θητεία και τις πολιτικές Bush μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους την 11η Σεπτεμβρίου. Ασκώντας αμείλικτη και στα περισσότερα σημεία δίκαιη κριτική αναφορικά στους περιορισμούς των ατομικών ελευθεριών με πρόφαση και με αφορμή την απειλή της τρομοκρατίας, ο Moore αφήνει διάπλατο περιθώριο για συνωμοσιολογία. Οι πληροφορίες περί ατζέντας Bush επί της πετρελαϊκής βιομηχανίας, κάτι που αποδίδεται με σκηνοθετική μαεστρία, είναι ανατριχιαστικές. Εξίσου ανατριχιαστικό είναι βέβαια και το τελικό σχόλιο εν είδει συμπεράσματος—ότι λέει η Αμερικάνικη μικρο-αστική τάξη, το πόπολο, ιδιαίτερα εκείνο της «βαθιάς» Αμερικής στις Μεσο-δυτικές πολιτείες, αποτελεί μόνιμο και διαρκές «θύμα»… Ξεκάθαρα, δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερος τρόπος να δημιουργηθούν εξαγριωμένοι επαναστάτες. Ο Moore κατάφερε να μετατρέψει τον μέσο Αμερικανό οπλίτη εν αποστρατεία σε στρατευμένο αντισυστημικό γενίτσαρο από την Αλαμπάμα. 

Στο σημείο αυτό θα παρατηρούσε κανείς ότι όλες αυτές οι περιοχές παραδοσιακά ψηφίζουν ρεπουμπλικάνους. Επίσης, ότι όσοι οργανωμένοι φασίστες έχουν απομείνει στην Αμερική—δεν είναι πάντως πολλοί αυτοί—εκεί ακριβώς εδράζουν, είναι διεσπαρμένοι δηλαδή στον ηπειρωτικό νότο. Ορθό. Εξίσου βέβαια, είναι γεγονός ότι ο λόγος και η ρητορική του Moore αρχικά νομιμοποίησε—ίσως άθελά του—και μετέπειτα ενίσχυσε τις φωνές αυτές, στο βαθμό που εκείνες έγιναν και πλέον αποτελούν ρεύμα—ή μάλλον βούρκο ή χείμαρρο, αχταρμά, κάτι θολό εν πάση περιπτώσει, γιατί ναι μεν είναι ως ρεύμα ισχυρό, αλλά από την άλλη είναι και ασαφές μαζί, δεν φέρει συγκεκριμένο ιδεολογικό πρόσημο να το ορίσει.

Το 2009 ο Michael Moore θα επιχειρήσει ακόμη μία ευθεία βολή στο πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο. Το “Capitalism: A Love Story” αποτελεί ένα καυστικό σχόλιο εναντίον του καπιταλισμού και όλων ανεξαιρέτως των Αμερικάνικων κυβερνήσεων για τις τελευταίες δεκαετίες. Η άποψη ότι οι τράπεζες συνιστούν αδηφάγους, λαίμαργους οργανισμούς διατυπώνεται με εξαντλητική σαφήνεια ενώ παράλληλα η πολιτική αρένα χαρακτηρίζεται ως στημένη. Μπορεί μεν τα επιχειρήματα να μην τεκμηριώνονται επαρκώς, ωστόσο οι θέσεις θεμελιώνονται και φυτεύονται συνειδησιακά. «Πώς είναι δυνατόν η Goldman Sachs να παράγει στις τάξεις της διαρκώς υπουργούς» αναρωτιέται ο Moore, ο οποίος φαίνεται να ξεχνά ότι χάρη σε δύο ικανούς ρεπουμπλικάνους τραπεζίτες και σε έναν δημοκρατικό, τους Henry Paulson, Ben Bernanke και Timothy Geithner, σώθηκε η Αμερική το 2008—και μαζί της όλος ο υπόλοιπος κόσμος—διαμέσου μιας άνευ προηγουμένου Κεϊνσιανής προσέγγισης της κρίσης. Ο μόνος που μοιάζει να ξεφεύγει από το στόχαστρο είναι ο τότε νεο-εκλεγείς Obama—πράγμα βέβαια σχετικά παρελκυστικό. Η προσέγγιση του σκηνοθέτη για τον Πρόεδρο, και γενικά για το πρότυπο Προέδρου που οικοδομεί, είναι τόσο ιδεαλιστική που μόνο ένας καθαρόαιμος σοσιαλιστής θα μπορούσε ίσως θεωρητικά να προσεγγίσει. Ο Moore αποφεύγει να μιλήσει ανοιχτά για τον Obama και έτσι φέρεται να τον προδικάζει.  Προκαταβολικά, από νωρίς, θέτοντας υπερβολικά ψηλά έναν ουτοπικό—κατά τα άλλα—πήχη, προεξοφλεί την αποτυχία και έμμεσα αποκηρύσσει σύσσωμα τους Δημοκρατικούς. Η θέση του Moore αποτελεί επί της ουσίας αντισυστημική σπορά με προγραμματισμένο θέρος στα τέσσερα ή βία-βία στα οχτώ επόμενα χρόνια. 

Και όντως, κάπως έτσι συνέβη. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μία νίκη του Trump χωρίς τις πολιτείες Wisconsin και Michigan (η τελευταία είναι η γενέτηρά του Moore) να λογίζονται υπέρ των ρεπουμπλικάνων. Πράγμα που σημαίνει ότι θα ήταν αδύνατο για εκείνον να νικήσει χωρίς τη μερική υποστήριξη των εργατικών συνδικάτων του Detroit ή αν μη τι άλλω δίχως τη σιωπηρή ανοχή τους. Κάτι αναμενόμενο άλλωστε—για τους ίδιους λόγους που θα ψήφιζε κανείς υπέρ ενός Αμερικάνου σοσιαλιστή, του Bernie Sanders εν προκειμένω, για τους ίδιους λόγους ακριβώς, η ψήφος διαμαρτυρίας, ως κατεξοχήν ανεξέλεγκτη ψήφος, εύκολα αποκτά διαρροές και κατευθύνεται υπέρ ενός λαϊκιστή δημαγωγού, ανεξαρτήτως εάν  εκείνος προωθεί ή εκπροσωπεί μια φαινομενικά αντίθετη πολιτική ατζέντα. Το ζήτημα ούτως ή άλλως δεν είναι ιδεολογικό—πρόκειται για την ιδιοσυχνότητα και τα αιτήματα του συγκεκριμένου ακροατηρίου.

Οι φασίστες λοιπόν ψήφισαν Τραμπ αλλά όσοι ψήφισαν Τραμπ δεν είναι αναγκαστικά φασίστες. Εκτός από συντηρητικοί ρεπουμπλικάνοι μπορεί άλλωστε να είναι και σοσιαλιστές ακόμη, ψηφοφόροι του Sanders ή εντός του ακροατηρίου του Moore, ριζοσπαστικοποιημένοι «τέτοιοι» τέλος πάντων—κι ας μην είναι συνδικαλισμένοι όλοι, νοικοκυραίοι  μικρο-αστοί, τεχνίτες, άνθρωποι του μόχθου και της εργασίας, εργατικό δυναμικό, κατεξοχήν δηλαδή μέλη τεράστιων πληθυσμιακών κομματιών του βιομηχανοποιημένου—και πλέον απο-βιομηχανοποιημένου—βορά, στην Pennsylvania, το Michigan και το Wisconsin. 

Ας συνδέσουμε τώρα τις τελείες μαζί. Ο Trump υπερασπίστηκε απόλυτα το ρεπουμπλικανικό firewall του νότου και των μεσοδυτικών πολιτειών—εύστοχα θα ‘λεγε μάλιστα κανείς ότι εκεί «έκλεβε εκκλησία». Το γεγονός ότι η Hillary έλαβε περισσότερες ψήφους από ό,τι παλαιότερα οι Δημοκρατικοί στο Austin ή στο Houston δεν σημαίνει και ούτε θα σήμαινε κάτι πρακτικά, πέραν του ότι αποτελεί ένδειξη ανάπτυξης, οικονομικής και πολιτισμικής ακμής για τις συγκεκριμένες περιοχές και μόνο. Πολλοί έσπευσαν να διατυπώσουν τη θέση ότι ο Trump θα έχανε λόγω του εσωτερικού ενδο-ρεπουμπλικανικού εμφυλίου—ε και; Τι σημασία έχουν όλα αυτά στον Αμερικάνικο νότο, εκεί που τα συντηρητικά αντανακλαστικά υψώνονται σαν ντουβάρια ψηλά και στέρεα απωθώντας τις όποιες δεύτερες σκέψεις πάνω στην κάλπη; Ξεκάθαρα—καμία. 

Εκεί που θα μπορούσε να παίξει κάποιο ρόλο το γεγονός ότι ο νεο-εκλεγείς Trump αποτελεί ξένο σώμα για τους ρεπουμπλικάνους τους ίδιους—πράγμα που ισχύει ακόμη και τώρα—είναι σε περιπτώσεις πολιτειών όπως η Florida. Όντως, ο ισπανόφωνος Kaine προσέλκυσε σε έναν τουλάχιστον βαθμό την ισπανική ψήφο και υπήρξαν ομολογουμένως διαρροές. Από την άλλη βέβαια, είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς πώς δούλεψε εξίσου καλά και ο ακριβώς αντίστροφος μηχανισμός. Ο μισογυνισμός του Trump και εκείνο το πρότυπο του «φαλλοκράτη, A-male δήθεν, καπιτάλα» είναι στοιχεία ελκυστικά τουλάχιστον και σαγηνευτικά, αποτελούν ένα ιδιότυπο Αμερικάνικο όνειρο—κι ας μην είναι το Αμερικάνικο όνειρο ακριβώς έτσι—για κάποιον που μόλις εγκαταστάθηκε στην Tampa ενώ κατάγεται από το Μεξικό ή για κάποιον άλλον που έρχεται με βάρκα την ελπίδα από το Puerto Rico. Είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι όλοι οι μετανάστες ψήφισαν Hillary ή ότι «τρέμουν» τον Trump—είναι βέβαιο ότι για κάποιους αποτελεί πρότυπο και σαφέστατη επιλογή ψήφου.

Εκεί που ο Trump έχασε—εκεί που ο Trump πάτωσε βασικά, που διασύρθηκε, που ξευτελίστηκε τελείως—είναι στα αστικά κέντρα, στην προηγμένη δηλαδή Αμερική της Νέας Υόρκης, του Σικάγο, του Λος Άντζελες, του Σιάτλ και του Σαν Φρανσίσκο. Αν σημαίνει κάτι αυτό—και κυρίως αν σημαίνει κάτι για το μέλλον—αφορά στο γεγονός πως οι αστοί δεν τρώνε εύκολα «κουτόχορτο» πλέον. Σημαίνει πως οι καθεστηκυία τάξη δεν είναι διατεθειμένη να συμμαχήσει ακόμη και με το διάβολο για να διατηρήσει την ισχύ της, σημαίνει πως, σε ένα βαθμό τουλάχιστον, έχουμε μάθει από τα μαθήματά μας, και πως στη δημοκρατία, όπως άλλωστε και στη ζωή, συμβαίνουν αυτά, άλλοτε χάνεις και άλλοτε κερδίζεις… και πως δεν πρέπει να ανησυχείς—εσύ—καθότι κέρδισες τουλάχιστον, αν μη τι άλλω, την πλειοψηφία, τη λαϊκή όπως λέγεται ψήφο. Αυτό λοιπόν είναι μία πραγματική, και όχι φρούδα, ελπίδα για το μέλλον.

[ Τέλος ]

 

Image Credit: Bernie Sanders, painted portrait _DDC0010 by Thierry Ehrmann, https://goo.gl/DKPXXW, CC BY 2.0